Αναστάτωση στους δήμους από την Εγκύκλιο 10 – Στο επίκεντρο οι άμισθοι αντιδήμαρχοι και οι δημόσιοι υπάλληλοι

Σημαντικό προβληματισμό έχει προκαλέσει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση η εφαρμογή του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026), μετά την έκδοση της Ερμηνευτικής Εγκυκλίου 10 του Υπουργείου Εσωτερικών για την καταστατική θέση των αιρετών.

Η εγκύκλιος εισάγει διευκρινίσεις που επηρεάζουν άμεσα δημάρχους και αντιδημάρχους οι οποίοι προέρχονται από τον δημόσιο τομέα, ενώ ιδιαίτερη συζήτηση έχει προκαλέσει η πρόβλεψη που αφορά τους άμισθους αντιδημάρχους.

Τι αλλάζει για δημάρχους και αντιδημάρχους του Δημοσίου

Σύμφωνα με την εγκύκλιο, οι δήμαρχοι και αντιδήμαρχοι που είναι:

• μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι,
• υπάλληλοι ΙΔΑΧ του Δημοσίου,
• γιατροί του ΕΣΥ,
• στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων,
• ένστολοι των Σωμάτων Ασφαλείας και του Λιμενικού Σώματος,
• μέλη ΔΕΠ και λοιπές κατηγορίες που υπάγονται στις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 294,

τίθενται αυτοδίκαια σε αναστολή άσκησης των υπηρεσιακών τους καθηκόντων για όλη τη διάρκεια της αυτοδιοικητικής τους θητείας.

Η μέχρι σήμερα ειδική άδεια αντικαθίσταται πλέον από διαπιστωτική πράξη αναστολής, η οποία πρέπει να εκδοθεί από την αρμόδια υπηρεσία.

Η επίμαχη πρόβλεψη για τους άμισθους αντιδημάρχους

Το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης αφορά την αναφορά της Εγκυκλίου 10 ότι:

«Άμισθοι αντιδήμαρχοι δεν δύνανται να είναι τα πρόσωπα των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 294.»

Η συγκεκριμένη διατύπωση σημαίνει, σύμφωνα με την ερμηνεία του Υπουργείου Εσωτερικών, ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι λοιπές κατηγορίες που υπάγονται στο άρθρο 294 δεν μπορούν να οριστούν άμισθοι αντιδήμαρχοι.

Η θέση αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς αρκετοί δήμοι της χώρας διαθέτουν σήμερα άμισθους αντιδημάρχους που είναι δημόσιοι υπάλληλοι.

Το κρίσιμο νομικό ερώτημα

Η βασική διαφωνία δεν αφορά το περιεχόμενο της εγκυκλίου, αλλά κατά πόσο η συγκεκριμένη απαγόρευση προβλέπεται πράγματι από τον νόμο.

Από την ανάγνωση του νέου Κώδικα προκύπτει ότι:

• το άρθρο 294 καθορίζει ποιες κατηγορίες αιρετών τίθενται σε αυτοδίκαιη αναστολή άσκησης των υπηρεσιακών τους καθηκόντων,
• το άρθρο 295 ρυθμίζει το καθεστώς της αντιμισθίας,
• το άρθρο 110 προβλέπει τη δυνατότητα ορισμού άμισθων αντιδημάρχων.

Ωστόσο, στο κείμενο του νόμου δεν περιλαμβάνεται ρητή διάταξη που να αναφέρει ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν μπορούν να ορίζονται άμισθοι αντιδήμαρχοι.

Η συγκεκριμένη διατύπωση εμφανίζεται μόνο στην Εγκύκλιο 10 ως ερμηνεία εφαρμογής του νέου Κώδικα.

Δήμοι εξετάζουν νομικές ενέργειες

Η ερμηνεία αυτή έχει ήδη κινητοποιήσει αρκετές δημοτικές αρχές.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Δήμου Βόλου, όπου πραγματοποιήθηκε έκτακτη σύσκεψη για τις επιπτώσεις των νέων ρυθμίσεων σε τρεις άμισθους αντιδημάρχους που είναι δημόσιοι υπάλληλοι και κατέχουν σημαντικά χαρτοφυλάκια.

Παράλληλα, ανατέθηκε στη νομική υπηρεσία του δήμου να εξετάσει κατά πόσο η εγκύκλιος ερμηνεύει ορθά τις διατάξεις του νέου Κώδικα και αν υπάρχουν περιθώρια δικαστικής προσβολής.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς οι μεταβατικές διατάξεις προβλέπουν την άμεση έκδοση των διαπιστωτικών πράξεων αναστολής, περιορίζοντας σημαντικά τον χρόνο αντίδρασης των ενδιαφερομένων.

Ευνοϊκότερο καθεστώς για τους ιδιωτικούς υπαλλήλους

Αντίθετα, η ίδια εγκύκλιος εισάγει σημαντικές αλλαγές για τους αιρετούς που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα.

Για πρώτη φορά, δήμαρχοι και αντιδήμαρχοι που είναι ιδιωτικοί υπάλληλοι μπορούν, εφόσον το επιλέξουν, να συνεχίσουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα, λαμβάνοντας ειδική άδεια έως 60 ημερών ετησίως και έξοδα παράστασης, αντί της υποχρεωτικής άδειας άνευ αποδοχών που ίσχυε μέχρι σήμερα.

Οι εγκύκλιοι μπορούν να δημιουργούν νέες απαγορεύσεις;

Η συζήτηση που έχει ανοίξει αφορά τη φύση των ερμηνευτικών εγκυκλίων και τα όρια της διοικητικής δράσης.

Σύμφωνα με τη συνταγματική αρχή της νομιμότητας, η Διοίκηση οφείλει να ενεργεί αποκλειστικά εντός των ορίων που θέτει ο νόμος και δεν μπορεί να θεσπίζει νέους κανόνες δικαίου χωρίς σχετική νομοθετική εξουσιοδότηση. Η αρχή αυτή απορρέει από τα άρθρα 26 παρ. 2, 43, 50, 82, 83 και 95 του Συντάγματος και έχει επιβεβαιωθεί διαχρονικά από τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ενδεικτικά ΣτΕ 8721/1992 και ΣτΕ 2987/1994).

Στο ίδιο πνεύμα κινείται και η απόφαση ΑΠ 788/2019, σύμφωνα με την οποία οι ερμηνευτικές εγκύκλιοι αποτελούν πράξεις εσωτερικής διοικητικής λειτουργίας, δεσμεύουν τα όργανα της διοίκησης, αλλά δεν έχουν ισχύ νόμου και δεν μπορούν να δημιουργήσουν, να τροποποιήσουν ή να καταργήσουν δικαιώματα και υποχρεώσεις των διοικουμένων.

Με βάση τα παραπάνω, το κρίσιμο νομικό ερώτημα είναι εάν η Εγκύκλιος 10 περιορίζεται στην ερμηνεία των διατάξεων του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης ή αν εισάγει έναν πρόσθετο περιορισμό, ο οποίος δεν προβλέπεται ρητά από τον νόμο.

Η συνέχεια αναμένεται στα δικαστήρια

Το θέμα αναμένεται να απασχολήσει έντονα την Αυτοδιοίκηση το επόμενο διάστημα. Ήδη αρκετοί δήμοι εξετάζουν τις νομικές τους επιλογές, ενώ δεν αποκλείεται να ασκηθούν προσφυγές προκειμένου να κριθεί δικαστικά αν η επίμαχη ερμηνεία της Εγκυκλίου 10 συνάδει με το γράμμα και το πνεύμα του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης ή αν υπερβαίνει τα όρια της ερμηνευτικής αρμοδιότητας της Διοίκησης.

Άρθρο στο www.myota.gr