Μπασιώτη Κατερίνα : Η συνεπιμέλεια τέκνων στο ελληνικό οικογενειακό δίκαιο

Άρθρο της δικηγόρου Κατερίνας Μπασιώτη για την συνεπιμέλεια τέκνων 

__________________________________________________________________________________________________________

Σε πολλές περιπτώσεις διαζυγίων το σημαντικότερο ζήτημα που προκύπτει αφορά στην επιμέλεια των τέκνων. Και είναι λογικό, αφού για κάθε γονέα το παιδί του είναι ο,τι σημαντικότερο υπάρχει στον κόσμο.

Η συνεπιμέλεια τέκνων αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις του ελληνικού οικογενειακού δικαίου τα τελευταία χρόνια, με την εισαγωγή του Ν. 4800/2021, ο οποίος τροποποίησε τις διατάξεις των άρθρων 1510 επ. ΑΚ. 

Σκοπός του νομοθέτη ήταν η ενίσχυση της ισότιμης συμμετοχής και των δύο γονέων στην ανατροφή του ανηλίκου τέκνου μετά τη λύση ή διακοπή της έγγαμης ή συμβιωτικής σχέσης τους, με κεντρικό άξονα το συμφέρον του παιδιού.

Ωστόσο, η εφαρμογή της συνεπιμέλειας έχει αναδείξει σημαντικές νομικές και πρακτικές αντιφάσεις, οι οποίες χρήζουν προσεκτικής αξιολόγησης.

 Η συνεπιμέλεια αφορά την λήψη σημαντικών αποφάσεων (εκπαίδευση, υγεία, τόπος διαμονής), όχι κατ’ ανάγκην την ίση φυσική παρουσία και των δύο γονέων στην καθημερινότητα του τέκνου. 

Τα “υπέρ” της συνεπιμέλειας είναι πολλά, όπως η διατήρηση ισχυρών δεσμών με αμφότερους τους γονείς. Η συνεπιμέλεια αναγνωρίζει το δικαίωμα του παιδιού να διατηρεί ουσιαστική σχέση και με τους δύο γονείς, σε συμφωνία με το άρθρο 9 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού και το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ. 

Το προηγούμενο μοντέλο αποκλειστικής επιμέλειας συχνά οδηγούσε σε περιθωριοποίηση του μη διαμένοντος μαζί με το τέκνο γονέα και σε φαινόμενα γονεϊκής αποξένωσης. Η συνεπιμέλεια λειτουργεί αποτρεπτικά σε τέτοιες πρακτικές. Η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας καλλιεργεί συνεργατικό πρότυπο και περιορίζει τη μετατροπή του τέκνου σε αντικείμενο αντιδικίας μεταξύ των γονέων.

Τα “κατά” της συνεπιμέλειας είναι ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει σε συνθήκες έντονης σύγκρουσης μεταξύ των γονέων, απαιτεί ένα στοιχειώδες επίπεδο επικοινωνίας και εμπιστοσύνης μεταξύ τους.

Η νομολογία ήδη δέχεται ότι σοβαρή διάρρηξη των σχέσεων των γονέων συνιστά σπουδαίο λόγο για αποκλειστική επιμέλεια. Σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας ή ψυχολογικής κακοποίησης, η συνεπιμέλεια μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο ελέγχου του ενός γονέα επί του άλλου, θέτει σε κίνδυνο το συμφέρον και την ψυχική υγεία του παιδιού.

Επίσης η νομοθετική αναφορά σε «ουσιαστική συμμετοχή» και των δύο γονέων στην επιμέλεια των τέκνων χωρίς σαφή ποσοτικά κριτήρια έχει προκαλέσει αντιφατικές δικαστικές αποφάσεις και σύγχυση ως προς το αν η συνεπιμέλεια ταυτίζεται με εναλλασσόμενη κατοικία.

Τα ελληνικά δικαστήρια, μετά τον Ν. 4800/2021, υιοθετούν ευέλικτη ερμηνεία με εξατομικευμένη κρίση σε κάθε υπόθεση. Έχει κριθεί ότι οι περιπτώσεις συνεχιζόμενης σύγκρουσης, η έλλειψη επικοινωνίας και η άρνηση συνεργασίας μεταξύ των δύο γονέων δικαιολογούν την ανάθεση της επιμέλειας σε έναν γονέα, με ενισχυμένη επικοινωνία του άλλου.

Συμπερασματικά, η συνεπιμέλεια τέκνων δεν αποτελεί ούτε πανάκεια ούτε κίνδυνο. Πρόκειται για θεσμό που μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά μόνο υπό προϋποθέσεις. Το υπέρτατο κριτήριο παραμένει το συμφέρον του τέκνου, το οποίο απαιτεί σταθερότητα, συναισθηματική ασφάλεια και ουσιαστική γονική συνεργασία. Εν τέλει, ο δικαστής καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην αρχή της ισότητας των γονέων και στην εξατομικευμένη προστασία του παιδιού. 

*Η Κατερίνα Μπασιώτη είναι δικηγόρος με έδρα στο Κιάτο 

Δικηγορικό Γρ. Μπασιώτη - Παπαθεοφάνους Αικ.

Φιλύρα 8, Κιάτο  - www.basioti.gr