Σαράντα πέντε χρόνια συμπληρώνονται από τον καταστροφικό σεισμό της 24ης Φεβρουαρίου 1981 με επίκεντρο τις Αλκυονίδες Νήσοι, στον ανατολικό Κορινθιακός Κόλπος. Η ισχυρή σεισμική ακολουθία που έπληξε την Κορινθία, τη Βοιωτία και την Αττική άφησε πίσω της 20 νεκρούς, χιλιάδες κατεστραμμένα κτίρια και βαθύ αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη της περιοχής.
Η περίοδος Φεβρουαρίου – Μαρτίου 1981 καταγράφεται ως μία από τις πλέον έντονες μεταπολεμικές σεισμικές κρίσεις της χώρας, με τρεις κύριους σεισμούς μεγέθους 6,7R – 6,4R – 6,4R και χιλιάδες μετασεισμούς.
Το χρονικό της σεισμικής ακολουθίας
Η ακολουθία εκδηλώθηκε ως εξής:
- 24/2/1981 – 22:54: 6,7R (κύριος σεισμός)
- 25/2/1981 – 03:58
- 25/2/1981 – 04:36: 6,4R (κύριος μετασεισμός)
- 4/3/1981 – 23:58: 6,4R (κύριος σεισμός)
- 5/3/1981 – 08:59: 6,0R (κύριος μετασεισμός)
- 7/3/1981 – 13:55: 5,7R
Στο σύνολο της ακολουθίας καταγράφηκαν χιλιάδες σεισμοί, αρκετοί εκ των οποίων έφτασαν τα 5,2R. Η περιοχή «εκτονώθηκε» μετά από δεκαετίες σχετικής σεισμικής ηρεμίας, κατά τις οποίες είχαν συσσωρευτεί σημαντικές τεκτονικές τάσεις.
Σύμφωνα με τον αείμνηστο καθηγητή Άγγελος Γαλανόπουλος, ο σεισμικός κίνδυνος της Κορινθίας για επιφανειακούς σεισμούς χαρακτηρίζεται διαχρονικά υψηλός, με ενδεικτικούς χρόνους επανάληψης:
- Ms 5,5R ανά 4 έτη
- Ms 6R ανά 9 έτη
- Ms 6,5R ανά 43 έτη
Η γεωτεκτονική ταυτότητα της περιοχής
Η ευρύτερη πλειόσειστος ζώνη παρουσιάζει έντονο μορφολογικό ανάγλυφο με κύρια διεύθυνση Α–Δ, πολύπλοκη γεωλογική δομή και ισχυρή νεοτεκτονική δραστηριότητα.
Ο Κορινθιακός Κόλπος αποτελεί ενεργό τεκτονικό βύθισμα που βρίσκεται σε φάση εφελκυσμού. Οι σεισμοί του 1981 συνδέθηκαν με ρηξιγενή ζώνη κατά μήκος της γραμμής Περαχώρα – Πίσια – Σχίνος – Αλεποχώρι, με μετατοπίσεις που έφτασαν το 1 μέτρο και άνοιγμα ρηγμάτων έως 20 εκατοστά.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακά ήταν τα δευτερογενή φαινόμενα:
- Επιφανειακές διαρρήξεις χαρακτηριστικές σεισμών Ms ≈ 6,5R
- Καταπτώσεις βραχωδών μαζών έως 100 κ.μ.
- Κατολισθήσεις και καθιζήσεις χαλαρών εδαφών
- Κατακόρυφη βύθιση παρακτίων περιοχών (Στραβά, Σχίνος, Μαυρολίμνη) έως 1 μέτρο
- Πιθανές τοπικές ρευστοποιήσεις
Η κρατική παρέμβαση και η ανασυγκρότηση
Η αντίδραση της Πολιτείας υπήρξε άμεση. Δημιουργήθηκαν οι Υπηρεσίες Αποκατάστασης Σεισμοπλήκτων (Υ.Α.Σ.) σε Κόρινθο, Λουτράκι, Κιάτο και Ξυλόκαστρο.
Τα κτίρια κατατάχθηκαν σε:
- Ε.Κ. – Κατοικήσιμα
- Ε.Α. – Ακατοίκητα
- Ε.Ε. – Επικινδύνως ετοιμόρροπα
Τα Ε.Ε. κατεδαφίζονταν και οι ιδιοκτήτες λάμβαναν άτοκα ή χαμηλότοκα δάνεια για ανοικοδόμηση. Παράλληλα, δόθηκαν κίνητρα σε επιχειρήσεις και παραγωγικούς φορείς για αποκατάσταση υποδομών.
Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε ο τότε Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου, καθώς και οι αρμόδιοι υπουργοί της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ μετά τις εκλογές του Οκτωβρίου 1981.
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η λύση που δόθηκε στα ιδιοκτησιακά προβλήματα, με αναγνώριση τίτλων μέσω βεβαιώσεων Δήμων και υπεύθυνων δηλώσεων πολιτών — μία πρακτική που θυμίζει τη διαδικασία που είχαν εφαρμόσει οι Βενετικές Αρχές στην Πελοπόννησο μετά το 1685.
Από την καταστροφή στην πρόοδο
Ο σεισμός του 1981, παρά τις τραγικές απώλειες, αποτέλεσε καταλύτη θεσμικών αλλαγών. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν οδήγησαν στην εφαρμογή του Ελληνικού Αντισεισμικού Κανονισμού το 1985 και στη συνέχεια στη διαμόρφωση του ΝΕΑΚ (1992).
Μετά τον σεισμό της Πάρνηθα το 1999, ο κανονισμός αναθεωρήθηκε πλήρως και προέκυψε ο ΕΑΚ 2000, συμβατός με τους Ευρωκώδικες EC7 και EC8.
Οι βασικοί στόχοι του σύγχρονου αντισεισμικού πλαισίου είναι:
- Προστασία ανθρώπινης ζωής σε υψηλές εντάσεις
- Περιορισμός οικονομικών απωλειών σε μέτριες εντάσεις
- Διασφάλιση ελάχιστης λειτουργικότητας κρίσιμων έργων
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις χώρες με τους πλέον εξελιγμένους αντισεισμικούς κανονισμούς διεθνώς.
Η ιστορική διάσταση
Η φράση «ο σεισμός είναι σωσμός» επαναλαμβάνεται συχνά στην ελληνική ιστορία. Μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του 77–79 μ.Χ., η Κόρινθος μετατράπηκε από «πόλη της πέτρας» σε «πόλη του μαρμάρου» χάρη και στη στήριξη του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Βεσπασιανός.
Η γνώση της σεισμικής ιστορίας αποτελεί εργαλείο πρόγνωσης και ορθολογικού σχεδιασμού. Όσο πληρέστερα κατανοούμε τη γεωδυναμική συμπεριφορά μιας περιοχής, τόσο αποτελεσματικότερα μπορούμε να μειώσουμε τον κίνδυνο.
Το ζητούμενο σήμερα: Ενίσχυση των παλαιών κτισμάτων
Οι συνεχείς σεισμικές δονήσεις στον ελλαδικό χώρο επιβάλλουν μια νέα εθνική στρατηγική: οργανωμένο πρόγραμμα ενίσχυσης κτιρίων που κατασκευάστηκαν πριν το 1985, δηλαδή πριν την εφαρμογή σύγχρονου αντισεισμικού κανονισμού.
Ένα πρόγραμμα αντίστοιχο του «Εξοικονομώ», με επιδότηση και χαμηλότοκη δανειοδότηση, θα μπορούσε να θωρακίσει τον δομημένο πλούτο της χώρας, να περιορίσει μελλοντικές απώλειες και να προστατεύσει την εθνική οικονομία.
Η γη υπενθυμίζει διαρκώς τη δυναμική της. Η ευθύνη της Πολιτείας και της επιστημονικής κοινότητας είναι να μετατρέπουν τη γνώση σε πρόληψη.
Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου
Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π.
Οικονομολόγος Ε.Κ.Π.Α.*
IsthmosNews.gr — Το site που έγινε καθημερινή σου συνήθεια.