26 Σεπτεμβρίου 1989: Ο Παύλος Μπακογιάννης έπεσε νεκρός – Οι σφαίρες σκότωσαν τον άνθρωπο, όχι τις ιδέες του
37 χρόνια από τη δολοφονία του Παύλου Μπακογιάννη – Η δημοκρατία, ο διάλογος και η εθνική συμφιλίωση απέναντι στην πολιτική βία
26 Σεπτεμβρίου 1989. Λίγο πριν από τις 8 το πρωί, στην είσοδο της πολυκατοικίας στην οδό Ομήρου 35, στο Κολωνάκι, ο Παύλος Μπακογιάννης δέχεται τα πυρά των εκτελεστών της «17 Νοέμβρη». Ο 54χρονος δημοσιογράφος και βουλευτής Ευρυτανίας πέφτει νεκρός.
Τριάντα επτά χρόνια μετά, η ημερομηνία παραμένει ένα από τα πιο βαριά ορόσημα της μεταπολιτευτικής πολιτικής ιστορίας.
Η δολοφονία του δεν αφαίρεσε μόνο μια ανθρώπινη ζωή. Διέκοψε βίαια και μια πολιτική διαδρομή που είχε συνδεθεί με τον διάλογο, τη συνεννόηση και την προσπάθεια υπέρβασης των πολιτικών και ιστορικών διαχωριστικών γραμμών.
Ο άνθρωπος πριν από τον πολιτικό
Ο Παύλος Μπακογιάννης γεννήθηκε το 1935 στη Βελωτά Ευρυτανίας. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στην Ελλάδα και συνέχισε τις σπουδές του στη Γερμανία, όπου ασχολήθηκε με την Πολιτική Οικονομία και τη διδασκαλία.
Κατά την περίοδο της δικτατορίας ανέπτυξε αντιδικτατορική δράση μέσω της δημοσιογραφίας και της ελληνόφωνης εκπομπής της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας. Μετά τη Μεταπολίτευση συνέχισε τη δημοσιογραφική του πορεία και το 1982 ανέλαβε την έκδοση και διεύθυνση του περιοδικού «ΕΝΑ».
Το 1989 πέρασε από τη δημοσιογραφία στην ενεργό πολιτική. Εκλέχθηκε βουλευτής Ευρυτανίας με τη Νέα Δημοκρατία και συμμετείχε στην πολιτική ζωή σε μια εξαιρετικά φορτισμένη περίοδο για τη χώρα.
Η πολιτική της συνεννόησης
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της πολιτικής διαδρομής του Μπακογιάννη ήταν η έμφαση που έδινε στην εθνική συμφιλίωση και στην υπέρβαση των διαχωριστικών γραμμών του παρελθόντος.
Το 1989 συμμετείχε στις διεργασίες που οδήγησαν στην κυβέρνηση συνεργασίας Νέας Δημοκρατίας και Συνασπισμού, ενώ στις 30 Αυγούστου 1989 μίλησε στη Βουλή κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου για την άρση των συνεπειών του Εμφυλίου Πολέμου.
Η συγκεκριμένη πολιτική στάση έχει ιδιαίτερη σημασία για την αποτίμηση της προσωπικότητάς του: ο Μπακογιάννης δεν αντιμετώπιζε τη δημοκρατική πολιτική ως πεδίο εξόντωσης του αντιπάλου, αλλά ως χώρο συνύπαρξης διαφορετικών απόψεων.
Και αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο επίκαιρα μηνύματα που συνδέονται σήμερα με τη μνήμη του.
Το πρωινό της 26ης Σεπτεμβρίου
Το πρωί εκείνο, ο Παύλος Μπακογιάννης έφτασε στο γραφείο του στην οδό Ομήρου. Εκεί δέχθηκε τη δολοφονική επίθεση της «17 Νοέμβρη».
Η «Καθημερινή» είχε καταγράψει τότε τη δολοφονία ως μια ακόμη πολιτική δολοφονία της τρομοκρατικής οργάνωσης, σημειώνοντας ότι ο Μπακογιάννης ήταν ο πρώτος Έλληνας πολιτικός που σκοτώθηκε από τις σφαίρες της 17Ν.
Η είδηση προκάλεσε σοκ στον πολιτικό κόσμο και στην ελληνική κοινωνία. Η πολιτική διαδρομή ενός ανθρώπου που είχε επιλέξει τον δημόσιο διάλογο διακόπηκε από τη βία.
Η τρομοκρατία δεν γίνεται πολιτική επειδή επικαλείται την πολιτική
Η δολοφονία του Παύλου Μπακογιάννη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του ορίου που χωρίζει την πολιτική δράση από την τρομοκρατική βία.
Ο πολιτικός διάλογος μπορεί να είναι σκληρός. Μπορεί να περιλαμβάνει βαθιές ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, συγκρούσεις και διαφωνίες.
Δεν μπορεί όμως να υποκατασταθεί από την ένοπλη βία.
Η επίκληση μιας ιδεολογίας δεν μετατρέπει μια δολοφονία σε πολιτική πράξη με δημοκρατική νομιμοποίηση. Η δημοκρατία προϋποθέτει λόγο, αντιπαράθεση, επιχειρήματα, εκλογές και θεσμούς — όχι όπλα.
Και ακριβώς γι’ αυτό η μνήμη του Παύλου Μπακογιάννη συνδέεται, πέρα από την κομματική του ιδιότητα, με ένα διαχρονικό ερώτημα: τι είδους πολιτική κοινωνία θέλουμε;
«Η Ελλάδα, ο λαός μας, η Δημοκρατία»
Το 2024, με αφορμή τα 35 χρόνια από τη δολοφονία του, η Βουλή των Ελλήνων έδωσε το όνομα «Παύλος Μπακογιάννης» στην αίθουσα 168 του Κοινοβουλίου.
Κατά την ίδια εκδήλωση έγινε ειδική αναφορά στην ομιλία του στις 30 Αυγούστου 1989 για την άρση των συνεπειών του Εμφυλίου, όπου είχε θέσει πάνω από τις ιδεολογίες και τα προγράμματα την Ελλάδα, τον λαό και τη Δημοκρατία.
Είναι μια πολιτική παρακαταθήκη που δεν αφορά μόνο μια συγκεκριμένη παράταξη. Αφορά το ίδιο το περιεχόμενο της δημοκρατικής συνύπαρξης.
37 χρόνια μετά
Τριάντα επτά χρόνια μετά, ο Παύλος Μπακογιάννης δεν υπάρχει για να υπερασπιστεί ο ίδιος τις θέσεις του.
Υπάρχει όμως το έργο του, οι δημόσιες παρεμβάσεις του, η δημοσιογραφική του διαδρομή, η κοινοβουλευτική του παρουσία και, κυρίως, η πολιτική επιλογή του υπέρ του διαλόγου και της συμφιλίωσης.
Οι εκτελεστές του μπορούσαν να αφαιρέσουν μια ζωή.
Δεν μπορούσαν να ακυρώσουν την αξία του διαλόγου, της δημοκρατίας και της συνύπαρξης.
Και ίσως αυτό είναι το ουσιαστικότερο μήνυμα κάθε επετείου από τη δολοφονία του:
Η Δημοκρατία δεν απαντά στη βία με περισσότερη βία. Απαντά με περισσότερη Δημοκρατία.
Παύλος Μπακογιάννης, 1935–1989.
Αθάνατος.
———————————————————————————
Καθημερινή Ενημέρωση με Άποψη και Επίκεντρο τον Δημότη
